پایگاه اطلاع رسانی انجمن مددکاران اجتماعی ایران

بازدید از منزل به سبک مددکاری اجتماعی

در این مجال، قصد داریم در مورد یکی از ابزارهای کار مددکاران اجتماعی یعنی “بازدید از منزل“ صحبت کنیم.

خواننده محترم احتمالاً شنیده یا به عینه مشاهده کرده که در همسایگی اش فردی با لباس رسمی و ظاهری موجه به منزل نیازمندی مراجعه کرده باشد یا از همسایه، اطرافیان یا روحانی محل در مورد وضعیت اقتصادی خانواده مشخصی پرس و جو کرده باشد. از مدتها قبل که صندوق های خیریه یا بخش خیریه و اعانات مساجد و تکایا، رویه ی نیکوی وام قرض الحسنه را در پیش گرفته اند، معمولاً بخشی از فرایند پرداخت وام یا کمک نقدی، را تحقیق و بررسی در خصوص صدق و کذب ادعای نیاز به وام متقاضی تشکیل می داده است که این بررسی از طریق مراجعه به منزل و پرسش از افراد مورد اعتماد محل صورت می گرفت. شخص تحقیق کننده، موظف بود ظاهر و نمای منزل مسکونی و وضعیت مالی فرد و خانواده اش را مشاهده کند و از اهالی مورد اعتماد محل در خصوص مستحق بودن یا نبودن وی یا حتی گاهی از وضعیت دین و ایمان او سئوالاتی بپرسد و گزارش شفاهی یا کتبی اش را به مسئولین صندوق خیریه یا مسجد، تقدیم کند تا در صورت احرازِ قابل اعتماد و مستحق بودن فرد، در مورد تخصیص یا عدم تخصیص وام مربوطه به او تصمیم گیری شود. به این بخش از فرایند، گاهی بازدید از محل سکونت نیز اطلاق می شده است. این سنت ارزشمند و نیکوکارانه امروز هم به عنوان یکی از مهمترین ویژگیهای یک جامعه اسلامی و ایرانی برقرار است. اما این با آنچه در مددکاری اجتماعی با عنوان بازدید از منزل (home-visit) شناخته می شود بسیار متفاوت است .

مددکار اجتماعی از جانب ارگان یا موسسه مربوطه برای مشاهده و ارزیابی وضعیت “اجتماعی-اقتصادی-خانواگی” و نه فقط موقعیت مالی، مأمور بازدید از محل سکونت یا اشتغال وی می شود. در برخی متون از home-visit به عنوان یک ابزار درمان فرد یا خانواده یاد شده است. برای بازدید-از-منزل به سبک مددکاران اجتماعی، برخی شرایط می بایست وجود داشته باشد. مهمترین شرط آن، صلاحیت خود مددکار اجتماعی است. مددکاران اجتماعی از جمله معدود گروه های حرفه ای هستند که در سراسر جهان مجوز حضور در منزل مددجویان را می یابند. آنها برای این مجوز باید دروس و دوره های مربوطه را طی نموده و حداقل کارشناسی مددکاری اجتماعی را اخذ کرده باشند یا توسط نهادهای صاحب صلاحیت در حوزه آموزش، مجاز به این کار شناخته شده باشند.

تقریبا در همه کشورها، التزام به منشور اخلاقی این حرفه در کنار قوانین منع کننده و حفاظت کننده دولتی (در ایران، بعضی از فارغ التحصیلان با سوگندنامه مددکاری اجتماعی کار خود را آغاز می کنند) صلاحیت و اعتمادپذیری مددکار اجتماعی را به نوعی تضمین می کند. مددکار اجتماعی برای بازدید منزل نیاز به تجربه دارد. لذا قبل از اقدام مستقل به این کار، با نظارت یا همراهی یک کارشناس مددکاری اجتماعی باتجربه موارد و آیتم های تجربی کار را می آموزد و از آن پس با تکیه بر آموزش های فراگرفته و تجربه ای که کسب نموده به صورت مستقل می تواند مأمور این کار شود و مشاهدات دقیق انجام دهد و گزارشهای منطقی وعادلانه ارائه نماید.

اما مددکار اجتماعی درون خانه مددجو به دنبال چه می گردد؟

هدف از ورود مددکار اجتماعی به منزل مددجو، علاوه بر مشاهده وضعیت اقتصادی و نوع ساختمان و اثاثیه منزل، ارزیابی کیفیت روابط بین افراد خانواده، روابط مددجو با همسایگان، مشاهده سبک زندگی وی و ارزیابی موقعیت اجتماعی و طبقاتی مددجوست. شاید برخی ازاین اطلاعات را بتوان بر اساس اظهارات خود مددجو و نیز مدارک و اسنادی که وی ارائه می کند حدس زد اما مددکار اجتماعی با مشاهده عینی، فرصت کافی خواهد داشت تا ضمن برقرار کردن رابطه ای چهره به چهره در محیطی آرام، از برخی مشاهدات خود و صحبت های اهل منزل، موقعیت زندگی وی را درک کرده و در مورد نوع و کیفیت شرایط و روابط و نیز سبک زندگی وی و حتی میزان تعلقات و توجهات مددجو نتیجه گیری های درست و منطقی به عمل آورد. در این بازدید، رابطه مادربزرگ/پدربزرگ با نوه ها، نحوه برخورد مادر سرپرست خانوار( یا گاهی مادر ناتنی) با کودک، نظافت منزل، وجود حیوانات اهلی (در روستاها یا شهرهای کوچکتر) ، پوشش مددجو و فرزندان، غذا و نوع رژیم غذایی و حتی امکان اعتیاد والدین یا خود مددجو ملاحظه می شود. همه این موارد، همانا “موقعیتی” را که مددجو در آن قرار گرفته است شکل می دهند.

گفتیم که مفهوم بازدید-منزل گاهی به عنوان یک روش درمانی مورد استفاده قرار می گیرد. نمی خواهم ذهن خواننده را به سوی جملات و کلمات تخصصی بکشانم. لذا از اینکه آیا بازدید از منزل می تواند ابزاری برای تسهیل درمان در رشته هایی همچون مددکاری اجتماعی باشد می گذریم و به این قناعت می کنم که نقطه قوت مددکاران اجتماعی نسبت به سایر افراد حرفه های یاورانه در این است که مددکاران، فرد را همواره “در- موقعیت” و اعمال و افکار او را “وابسته به شرایط” می بینند. با این طرز نگاه، اگر این افراد بخواهند به تصمیم درست برسند و بتوانند انتخاب های بهینه انجام دهند ناچارند موقعیت فعلی و تاریخچه فرد و خانواده اش را درک کنند. لذا مشاهده و ارزیابی محیط زندگی و کار فرد یکی از ملزومات کار با مددجوست. دیگر اینکه بازدید از منزل به مددکار اجتماعی کمک می کند تا مددجو را در محیطی طبیعی (دور از اداره یا دفتر موسسه که معمولا افراد سعی می کنند در آن، رفتار و ظاهری غیر از آنچه درون خانه دارند داشته باشند) ببیند و در محیطی آرام و قابل پذیرش تر با مددجو در مورد مشکلش صحبت کند.

به هر تقدیر، یکی از مراحل اصلی در بسیاری از فرایندهای کمک رسانی از سوی مددکار اجتماعی بازدید از منزل است که وی را در تشخیص بهتر و در نهایت، ارائه کمک مناسبتر و با کیفیت تر یاری می دهد. بنابراین، اگرچه مددجو حق دارد تا زمانی که از هویت مددکار اجتماعی و مدارک او مطمئن نشده از ورود او به درون خانه ممانعت بعمل آورد اما پس از اطمینان از آن، اعتماد به او و ارائه واقعیت ها به انجام تشخیصی معتبرتر و کمک رسانی بهتر منجر خواهد شد.

عباسعلی یزدانی

رئیس کارگروه تخصصی مددکاری اجتماعی و سکونتگاههای غیر رسمی انجمن

۰

مطالب مرتبط

1 نظر

  1. مرادیان زاده

    باسلام
    نکته بسیار مهم و خوبی را اشاره فرمودید.متاسفانه در سال های اخیر نه تنها در میان افراد غیر حرفه ای بلکه افراد حرفه ای هم گاهی درک درستی از بازدید منزل ندارند.
    در میان افراد خیر و دوستانی که بازدید منزل را بعنوان وسیله ای برای کشف نکته منفی و یا تجسس در مسایل خصوصی و شخصی افراد و حتی اعتقادات و باورهای اونها میدونند کم نیستند.حتی بدتر از اون اینکه این افراد یا موسسات که بعضا حرف از همراهی و شعار حمایت از محرومان را هم دارند بعد از بازدید منزل بصرف مشاهده فلان موضوع در منزل کمک هایشان را دریع و یا قطع کرده اند.
    در میان افراد حرفه ای و همکاران ما هم بحث ها در اینمورد بسیار است که مجال آن این جا شاید نباشد و در محفل های تخصصی باید به آن پرداخت.
    اما بنده به لحاظ شغلی و با توجه به تجربه سالیان نکاتی به ذهنم آمد که بد نمی بینم با همکاران عزیزم مطرح نمایم:
    ۱- بنظرم با همه فوایدی که بازدید منزل دارد حتی الامکان سعی کنیم بصورت روتین و دستورالعملی این کار را نکنیم و تا جایی که ممکن است از راه های دیگر اطلاعات مربوط به پرسشنامه را تکمیل نماییم
    ۲- بازدید منزل را حتما با هماهنگی سرپرست و افراد مورد قبول خانواده انجام دهیم و هر گز سر زده و بخاطر مچگیری وارد نشویم.
    ۳-اصول کامل بازدید منزل را در کتاب ها و توسط اساتیدمان آموزش دیده ایم با اینهمه نگاه شما و تجربه خاص شما گاهی مطالبی دارد که در کتابها نیست .در اینمورد مخصوصا توجه به باورها و اعتقادات اشخاص و خانواده و قومیت ها و احترام به آنها مهم است.
    ۴-در موقع بازدید منزل از افراد بیمار و یا مشکل دار و جنس مخالف و اختلافات خانوادگی و شرایط خاص دیگر حتما مجوز های لازم از مسئول اداره و یا پزشک معالج و یا منابع دیگر اجتماعی اخذ شود .چه بسا ورود ما نه تنها مفید نیست بلکه گرفتاری های متعدد هم برای ما و هم مددجد قابل انکار نیست.
    ۵- هدف مدف مددکار اجتماعی در نهایت تشخیص مشکل و ارایه راهکار برای بازتونی و کمک به مددجو می باشد.استفاده از روش های جایگزین مانند مصاحبه با فرد و یا اعضای خانواده در محل مددکاری و یا کار مددجو گاهی بسیاری از جواب های ما را می دهد.بنابراین فقط و فقط زمانی به بازدید منزل تن در دهیم که واقعا هیچ راه دیگری بجز رفتن در خانواده موجود نیست.
    ۶- علی رغم گفته های بالا ما دارای مورد هایی هستیم که به لحاظ درمانی و حمایتی کمک ما حتما بایستی نه تنها یکبار بلکه بصورت دوره ای و مداوم سراغشون برویم.در اینجا هم باید دقت نماییم که نحوه رفتار ما و بازدید منزل هر گونه سوئ تعبیر و نگاه ترس و تجسسی را که متاسفانه در جامعه ما یک فرض همیشگی است کاهش بدهیم و با رفتارهای خوب و صمیمانه و هوشمندانه راه درمان و ادامه رفت و آمد های مددکار به آنجا را هموار نماید.
    در نهایت مددکار اجتماعی در همه رفتار و گفتار خود همیشه الگوی و نمونه عالی از یک انسان خردمند و با هوش و با معرفت بوده و می باشد و این بار مسئولیت ما را بهنگام ارتباط گیری با خانواده ها و مسئولین محلی و اجتماعی بیشتر میکند.

    در اینمورد نکات بیشتری وجود دارد که در این محدوده فضای نت جای آن نیست ولی امیدوارم سایر دوستان به کمک جناب یزدانی و دوستانشان رفته و با اعلام نظر های تخصصی به غنای مطلب و سایر نکات ضروری آن بیفزایند.
    محمد مرادیان زاده:
    http://www.aashenaa.persianblog.ir وبلاگ
    mmz_1329@yahoo.com ای میل

    ۰
    پاسخ

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.