اين اختيار صفحه ي اصلي را همانند اول خواهد كرد ، تمام ابزارك ها و تنظيمات به حالت اول باز خواهند گشت.

ريست

مقايسه عملكرد خانواده هاي نوجوانان بزهكار كانون اصلاح و تربيت و نوجوانان عادي 12 تا 18 ساله شهر تهران

کانون اصلاح و تربیت

کانون اصلاح و تربیت

چكيده:

مقدمه: خانواده نخستين محيطي است كه كودك در آن پرورش مي يابد و در رفتار بعدي فرد فوق العاده مؤثر است.  نوع تشويق ها ،تنبيه و تحذيرها، بي اعتنايي ها و رفتارها در مراحل اوليه ي زندگي فرد آثاري براي دوره هاي بعدي در او  بر جاي مي گذارد. هدف كلي اين پژوهش، بررسي مقايسه  اي عملكرد خانواده هاي نوجوانان بزهكار كانون اصلاح و تربيت و نوجوانان عادي مي باشد.

روش بررسي: روش تحقيق اين مطالعه، توصيفي از نوع علّي مقايسه اي است. در اين مطالعه شيوه هاي عملكرد خانواده با استفاده از پرسشنامه عملكرد خانواده بلوم مورد سنجش قرار گرفت .نوجوانان در رده سني 18-12 ساله شهر تهران و كانون اصلاح و تربيت به عنوان جامعه آماري تعيين شد و 40 نفر به عنوان نمونه هاي آماري به طور تصادفي از بين آنها انتخاب شدند.

نتايج: نتايج حاصل از يافته هاي تحقيق نشان داد كه بين عملكرد خانواده هاي  نوجوانان عادي و نوجوانان بزهكار تفاوت معناداري وجود دارد.

بحث: بين بزهكاري نوجوانان و شيوه عملكرد خانواده به دليل نقش برجسته و با اهميت والدين و خانواده رابطه معنادار وجود دارد. لذا آگاه ساختن والدين و ارائه ي آموزش هاي خانواده جهت پرورش افراد سالم در جامعه از اهميت بسيار  بالايي برخوردار است و سازمانهاي ذيربط مي بايست در اين زمينه نقش فعال تري ايفا نمايند.

واژگان كليدي: بزهكار، عملكرد خانوده، نوجواني

مقدمه:

خانواده نزديكترين پايگاه امن براي فرزندان مي باشد. تاكنون هيچ گونه جانشين رضايت بخش و مطلوبي براي خانواده پيدا نشده است كه بتواند اين امنيت اساسي را تأمين كند.(نصيري،1382)

خانواده مهمترين نهاد بشري است كه هنجارها و ارزشهاي آن در فرزندان تأثير مي گذارد. ستير (1997)معتقد است كه والدين به وسيله اعمال خود به عنوان الگو براي فرزندان، و همچنين ايجاد آرامش رواني و برخورداري از روابط سالم خانوادگي، تعادل عاطفي و آرامش را فراهم مي آورند.(ستوده،1383)

     نوجواني دوره رشد شخصيت و هويت يابي نوجوان است و اين رشد در كانون خانواده رخ خواهد داد. هرگونه اختلال در كاركردهاي خانواده بر فرايند رشد و شكل گيري شخصيت نوجوان تأثير گذاشته و آن را مختل مي كند. كودكان و نوجوانان قربانيان اصلي عملكرد نامطلوب خانواده مي باشند. (قائمي،1378)

هيچ جامعه اي نمي تواند ادعاي سلامت كند، چنان چه ازخانواده هايي سالم برخوردار نباشد . بي هيچ شبهه هيچ يك از آسيب هاي اجتماعي نيست كه فارغ از تأثير خانواده به وجود آمده باشد. خانواده اساسيترين نهاد جامعه پذير كردن كودكان به ويژه در سالهاي حساس اوليه ي زندگي است. عملکرد خانواده به توانایی آن در هماهنگی با تغییرات، حل تضادها و تعارضات، همبستگی بین اعضاء و موفقیت در اعمال الگوهای انضباطی، رعایت حد و مرز بین افراد، اجرای مقررات و اصول حاکم بر این نهاد با هدف حفاظت از کل سیستم خانواده مربوط است. تغییرات کمی و کیفی در فرایند فوق باعث شکل‏گیری شخصیت متفاوت در خانواده و در مواردی نیز، به رغم اینکه می‏تواند پشتوانه‏ای برای سلامت رفتاری ‏افراد باشد خود مشکلات رفتاری خاصی ایجادمی‏کند.

پيوندهاي درون خانواده ها مكانهايي براي شكل گيري الگوهاي رفتاري نوجوانان است كه آنان را در بسياري از تصميمات رفتاري و روابط اجتماعي راهنمايي مي كند.الگوهاي نهادها دربرگيرنده راههايي براي مديديت رفتار و حل تعارضات رفتاري است. بر اساس نظريه تداعي افتراقي، رفتار انحرافي در تعامل با ديگران خصوصا در تعامل با افراد نزديك و صميمي آموخته مي شود. بنابراين رفتارهاي انحرافي والدين و دوستان از مهم ترين منابع براي يادگيري رفتارهاي بزهكارانه است. بررسيهاي تحقيقي و آماري نشان داده است كه عملكرد خانواده رابطه مستقيمي با بروز رفتارهاي انحرافي و ارتكاب جرم دارد. (شامبياني ،1382)

پژوهشهاي متعدد در دنيا نشان مي دهد كه كودكان و نوجواناني كه گرفتار اين بليه اجتماعي مي شوند، در اكثر موارد فرصتهاي جبران ناپذيري را از حيث تحصيل و كار از دست مي دهند. وجود چنين سابقه نامطلوبي در زندگي آنان تاثير فراوان مي گذارد و با توجه به پذيرفته نشدن آنان در حلقه هاي درسي و كاري آبرومند و آينده ساز، قشري مطرود از اين گونه افراد به وجود مي آيد كه به نوبه خود مسئله را براي نسلهاي آينده تشديد مي كند و باعث تباهي كودكان و نوجوانان بيشتر مي شود.

اين مساله از لحاظ هزينه و وقت و نيرويي كه دولتها صرف حل آن مي كنند نيز اهميت زيادي دارد. اداره كانونهاي اصلاح و تربيت، كانونهاي كارآموزي، نيروي انتظامي، دادگاههاي مخصوص كودكان و نوجوانان و هزينه هاي مربوط به آنها باري بر دوش بودجه ي هر كشوري است. درصورتي كه راههاي پيشگيري از اين معضل شناخته و از كثرت كودكان و نوجوانان بزهكار كاسته شود، قسمت اعظم اين بودجه را مي توان صرف آموزش و پرورش و تربيت علمي و علّي اين افراد كرد.

با توجه به مطالب ذكر شده اين سوال در ذهن متبادر مي شود كه عملكرد خانواده هاي نوجوان بزهكار در كدام يك از دسته عملكردها قرار مي گيرد؟و آبا بين سطح عملكرد خانواده و بزهكاري نوجوانان رابطه اي وجود دارد؟هدف از اين پژوهش پاسخ به سوال زير است:

آيا بين عملكرد خانواده نوجوانان بزهكار و غير بزهكار تفاوت معناداري وجود دارد ؟

روش بررسي:

هدف پژوهش حاضر بررسي و مقايسه عملكرد خانواده هاي نوجوانان بزهكار و  عادي مي باشد، واحد تحليل، خانواده است. طرح تحقيق از نوع توصيفي (غير ازمايشي) و روش تحقيق علّي-مقايسه اي است. جامعه آماري اين پژوهش كه کلیه نوجوانان پسر 18-12 ساله شهر تهران مي باشند. جامعه آماري نوجوانان بزهكار شامل تمامي پسران نوجوان بين سنين 12 تا 18 سال كانون اصلاح و تربيت مي باشد كه قبل از آمدن به كانون، خانواده آنها در تهران سكونت داشته اند.

نمونه شامل 40 نفر (نمونه آماري در هر گروه براي مقايسه حداقل 30نفر مي باشند (دلاوري،1380) )  از نوجوانان پسر 18-12 ساله بزهكار كه در سال 1390 به كانون اصلاح و تربيت تهران ارجاع داده شده اند و تعداد 40 نفر از نوجوانان غير بزهكار(عادي) شهر تهران مي باشند.اين دو گروه از لحاظ چند ويژگي دموگرافيك اصلي چون منطقه محل سكونت ،سن و … همگن مي شوند. بيشترين فراواني نوجوانان بزهكار مربوط به مناطق 18 و 5 شهرداري بود و از آنجاييكه بيشترين تعداد نمونه نوجوانان غيربزهكار در مقطع سني بالاي 14 سال قرار داشتند، بدين منظور نمونه نوجوانان غيربزهكار از دبيرستانهاي مربوط به مناطق 5 و 18 آموزش و پرورش انتخاب شدند.

جهت جمع آوری داده ها از پرسشنامه عملكرد خانواده بلوم استفاده شده است. دو گروه با همگن سازي سن و محل سكونت انتخاب و پرسشنامه توسط آنان تكميل گرديد.

اين مقياس توسط برنارد بلوم براي ارزيابي عملكرد نظام دروني خانواده تهيه و تدوين شده و داراي 75 سؤال و عبارت توصيفي درباره ويژگي های خانواده است كه بلوم آنها را ضمن انجام تحليل عاملي در پانزده حيطه كه بطور معني داري مستقل از هم بودند، طبقه بندی نمود. اين ابعاد شامل همبستگي، خودبيانگري،تضاد و تعارض، گرايش به سرگرمي و تنوع، گرايشات فرهنگي، اعتقادات مذهبي،سازماندهي، جامعه پذيري، منبع كنترل بيروني، آرمان خانوادگي و گسستگي خانوادگي می باشد. اين آزمون يك ابزارخود توصيفي به شمار می رود كه توسط آزمودني با انتخاب يكي از دو گزينه “بلي” و “خير” پاسخ داده مي شود.

اين آزمون چگونگي سازماندهي خانواده و الگوهاي تبادلي آنان را مورد مطالعه قرار مي دهد.

مواد آزمون عملكرد خانواده بلوم جمله هايي است كه خانواده آزمودني را توصيف مي كند و آزمودني در واكنش اين گزاره ها، ميزان انطباق خصوصيات توصيف شده را با شرايط خانواده خود، با يك مقياس «بله« يا «خير» مشخص مي سازد. اين آزمون از نوع كاغذ قلمي است و اجراي آن به زماني حدود 15 تا 25 دقيقه نياز دارد. طراحي اين پرسشنامه به گونه اي است كه هر يك از اعضاي بالاي 12 سال خانواده مي تواند به آن پاسخ دهد.(قنبري قه، به نقل از نجاريان:1374)

بعد از جمع آوری داده هاي آماری، داده ها در دو سطح توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

كدهاي اخلاقي مدنظر در اين تحقيق عبارت است از: تعهد در رعایت اصول حرفه ای مددکاری اجتماعی همچون اصل رازداري و برقراري رابطه حرفه اي، ايجاد فضاي محرمانه و شخصي براي نوجوانان، حق عدم مشاركت نوجوان در تحقيق

نتايج:

يافته هاي تحقيق نشان مي دهد كه بين عملكرد خانواده هاي نوجوانان بزهكار و عادي تفاوت معناداري وجود دارد. اين مطالعه، بين نمره همبستگي، خودبيانگري، گرايش به سرگرمي و تنوع، اعتقادات مذهبي، جامعه پذيري، منبع كنترل بيروني و ارمان خانوادگي دو خانواده نوجوانان عادي و بزهكاري تفاوت معناداري نشان داد.

 

همبستگي

خودبيانگري

تضاد و تعارض

گرايش به سرگرمي

گرايشات فرهنگي

اعتقادات مذهبي

سازماندهي

جامعه پذيري

منبع كنترل بيروني

آرمان خانوادگي

گسستگي

عملكرد كلي خانواده

t

517/4

405/2

829/1

227/2

928/0

085/2

798/2

369/2

781/5

359/2

248/2

696/4

سطح معناداري

000/0

019/0

071/0

029/0

356/0

04/0

427/0

02/0

000/0

021/0

027/0

000/0

بحث:

به طور كلي حاكم بودن روابط مطلوب در درون خانواده رشد ذهني، عاطفي، رواني و اجتماعي فرزندان را امكان پذير مي سازد و مهمترين گام در پيشگيري از بروز رفتارهاي بزهكارانه آنهاست.كاركرد نامطلوب خانواده موجب آشفته شدن روابط عاطفي بين اعضا خانواده مي شود.در نتيجه يك دور باطل از تعاملات پيچيده زمينه يروز براي مشكلات رفتاري بيشتر و شديدتر خواهد شد.

يافته هاي اين تحقيق نشان مي دهد كه نمره عملكرد خانواده نوجوانان عادي در سطح همبستگي، خودبيانگري، گرايش به سرگرمي و تنوع، اعتقادات مذهبي، جامعه پذيري، منبع كنترل بيروني و ارمان خانوادگي بالاتر بوده و اين بيانگر رابطه بين عملكرد خانواده و گرايش نوجوانان به بزهكاري مي باشد.

با توجه به اهميت نقش عملكرد صحيح خانواده(روابط درون خانوادگي سالم) در رشد و بالندگي اعضاي آن به ويژه فرزندان نوجوان، ضرورت آموزشهاي كاربردي در زمينه هاي نحوه ي ايفاي نقشي مطلوب در خانواده، شيوه هاي حل مساله در خانواده، ابراز عوطف در خانواده، مرزبندي صحيح بين اعضاي خانواده، نحوه نظارت و كنترل فرزندان، ارتباط موثر با نوجوانان و … از طريق رسانه هاي جمعي، انجمن اوليا و مربيان و به طور كلي نهادها و موسساتي كه به نحوي با خانواده در ارتباط هستند براي شهروندان وجود دارد.

بنابراين والدين با بكارگيري شيوه هاي مطلوب و صحيح رفتاري و ارتباطي در درون خانواده و اهميت به نقش ها، جايگاه ها و پيوندهاي درون خانوادگي مي توانند فرزنداني شايسته و سالم به بار آورند.

منابع:

-         ستوده،هدايت ال.. (1383).مقدمه اي بر اسيب شناسي اجتماعي. تهران: نشر آواي نور.

-         شامبياتي،هوشنگ(1378). بزهكاري اطفال و نوجوانان. تهران: نشر ژوبين.

-         شامبياتي،هوشنگ.(1382).حقوق و جزاي عمومي.تهران: نشر پاژنگ.

-         قائمي،علي(1378).كودك و خانواده نابسامان. تهران: نشر سازمان انجمن اوليا و مربيان

-         نصيري، كرد(1382). راز بقاي خانواده. تهران: انتشارات نشر ني.

-         نوروزي، م(1377). تأثير كارايي خانواده در ابتلا به اختلال رواني نوجوانان گروه سني 15 تا 18 ساله شهر تهران. پايان نامه كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد رودهن.

 نویسنده:

فرزانه توكلي فرد

دانشجوي كارشناسي ارشد مددكاري اجتماعي /دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي تهران

رمضانعلی قادری استاد راهنما

ملیحه عرشی استاد مشا ور